SKOPJE | Right to the City

May 28th, 2017
8th Forum, Skopje
Guest Speaker: Ms. Artan Sadiku
Theorist and activist

Struggles of Skopje: Solidarity and modernism against the ethno-baroque

Skopje dates from the Illyrian period, but the greatest growth was after the devastating earthquake of the year 1963. It was then called the city of solidarity, as 135 states were engaged in its reconstruction. The new urban plan saw this city as a common space, a collective concept without considering the individual. After totalitarianism, business and political interests began to transform Kenzo Tange’s project by building facilities in any free public space. Skopje experienced the social innovation that was launched by the Old Bazaar, a dead part of the city, where after opening a cafeteria by informal groups in 2008, there are 17 festivals today in this area. Years later the government intervened by bringing a curriculum to revitalize the Old Bazaar. This also changed the ethnic dynamics within the city.

The project “Skopje 2014” was launched by the local government in 2010. Still without realizing the promised economic renewal of the country, it was seen as a good reason to revitalize the issue of national identity. The government tried to eradicate the identity from Slavic and place it in antiquity and Alexander the Great. The modernist view of Skopje shifted into a neo-baroque and neo-classical style. The city is full with too many statues, only in the main square there are 146 statues! The model of the traditional Ohrid houses, which was used to erect cubic buildings under the Kenzo Tange plan in 1963, now was made of gypsum facades. This was tragic, because it cost over 1.1 billion Euros, in a time when Macedonian annual budget is about 3 billion Euros! Architecture students protested the first, but the government together with the church organized counter protests with people who raped students. While in the 2016 protest, buildings were shot in paint.

The Albanian response to this project was Skanderbeg Square, a concrete structure 10-15 m high. Using millions of tons of concrete in the old part of the city, a fact that does not fit with the local/traditional architecture, this destroys the appearance of the city, and is unusable, because you have to climb a ladder in order to reach the square!

And now that the government has changed, the main discussion is how much the demolishing of these facilities should cost.

Question: What if the new government says the cost of dismantling is unbearable?

Perhaps the people themselves will begin to spoil it and it does not cost much, because taking the sculpture of Alexander the Great needs only one rope. But this is not a technical approach, because these facilities are part of a larger social master plan, which includes changes in curricula, and so on. “Skopje 2014” has created a new ideological discourse and new generations are identified with this creed and realistic project at the same time.


Betejat e Shkupit: Solidariteti dhe modernizmi kundër etno-barokut

Shkupi daton nga periudha ilire, por rritjen më të madhe e pati pas tërmetit shkatërrues të 1963. Atëherë u quajt qyteti i solidaritetit, pasi 135 shtete u angazhuan në rindërtim. Plani i ri urbanistik e shihte qytetin si hapësirë të përbashkët, një koncept kolektivist pa konsideruar individin. Pas totalitarizmit, interesat mes biznesit dhe politikës nisën ta tjetërsojnë projektin e Kenzo Tange-s, duke ndërtuar objekte në çdo hapësirë të lirë publike. Shkupi përjetoi inovacionin social që nisi nga Çarshia e Vjetër, një pjesë e vdekur e qytetit, ku pas hapjes së një lokali nga grupe joformale në 2008, sot mbahen 17 festivale. Atëherë qeveria ndërhyri duke sjellë një planprogram për ta rivitalizuar Çarshinë e Vjetër. Kjo ndryshoi edhe dinamikën etnike brenda qytetit.

Projekti “Shkupi 2014” qeveria e kaluar e nisi më 2010, sepse pas 8 vjet qeverisjeje nuk gjente më arsye ekzistence. Pa realizuar rilindjen e premtuar ekonomike të vendit, u gjet oportune rihapja e çështjes së identitetit kombëtar. Ata u përpoqën të çrrënjosin identitetin nga sllavizmi dhe ta vendosin atë te antikiteti dhe Aleksandri i Madh. Pamja moderniste e Shkupit u kthye në neo-baroke dhe neo-klasike. Vetëm sheshi ka 146 statuja! Modeli i shtëpive tradicionale të Ohrit, që u përdor për ngritjen e ndërtesave kub sipas planit të Kenzo Tange-s në 1963, u mvesh me fasada gipsi. Kjo ishte tragjike, sepse kushtoi mbi 1.1 miliardë euro, kur Maqedonia e ka buxhetin vjetor rreth 3 miliardë euro! Studentët e arkitekturës protestuan të parët, por qeveria bashkë me kishën organizoi kundërprotestë me njerëz që i dhunuan studentët. Ndërsa në protestën e 2016, ndërtesat u gjuajtën me bojë.

Përgjigjja shqiptare për këtë projekt ishte sheshi “Skënderbeu”, një structure betoni 10-15 m e lartë. U hodhën miliona ton beton në pjesën e vjetër të qytetit, çka nuk shkon me arkitetkturën, zhduk pamjen dhe është e papërdorshme, sepse duhet hipur me shkallë për t’u ngjitur në shesh!

E tani që qeveria është ndërruar, diskutimi kryesor është se sa të kushtojë çmontimi i këtyre objekteve.

Pyetje: Po nëse qeveria e re thotë se kostoja e çmontimit është e papërballueshme?

Ndoshta vetë njerëzit do të fillojnë t’i prishin dhe kjo nuk ka shumë kosto, sepse të heqësh Aleksandrin duhet vetëm një litar. Por kjo s’ është qasje teknike, sepse këto objekte janë pjesë e një masterplani më të madh shoqëror, që përfshin ndryshimet në planprogramet mësimore etj. “Shkupi 2014” ka krijuar diskurs të ri ideologjik dhe gjeneratat.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *